Teoria klasy próżniaczej

To dzieło, specyficzny kanon nauk społecznych, socjologia o moralnym zabarwieniu, pochodzi z przełomu wieków (1899) i jest zaliczane do nurtu krytyki kapitalizmu.
Autor Thorstein Veblen (1857–1929), Amerykanin norweskiego pochodzenia, zbudował swoją teorię klasy próżniaczej wokół migotliwego sensu terminu leisure. Leisure class, termin tłumaczony jako „klasa próżniacza”, nie jest po prostu społeczną grupą nierobów. W takich pojęciach, jak leisure time (czas wolny), leisure centre (ośrodek rekreacyjny) wyraża się jakby pozytywna strona nicnierobienia.
Sam Veblen rozumie przez „klasę próżniaczą” tych, którzy nie zajmują się produkcją, a szerzej, nie zarobkują (chociaż zarabiają), to znaczy nie utrzymują się z pracy, nawet z pracy twórczej. Autor poświęca tę książkę genezie klasy próżniaczej i jej charakterystyce. Wbrew dominującej opinii lewicowej krytyki wydaje się, że klasa ta nie jest dla Veblena wyróżnikiem kapitalizmu, lecz ma odległe, „barbarzyńskie” korzenie i opiera się na określonej, „łupieskiej” postawie zawłaszczania i grabieży.
W tym sensie występuje w całej ludzkiej historii. Nasze czasy natomiast, uważa Veblen, charakteryzuje „kultura pieniężna” z jej zjawiskami ostentacyjnej konsumpcji dla prestiżu, konsumpcji na pokaz, a nawet „zastępczej” konsumpcji tego typu (gdy np. żona wydaje pieniądze męża). Taki spektakl stał się możliwy, ponieważ narodziła się mieszczańska publiczność. Finezyjne badanie tych procesów czyni książkę Veblena dziełem barwnym, pełnym swoistego uroku świadectwem socjologii w starym stylu.