Szaleństwo

Leczenie czy niewola? Kronika medycznego terroru w cieniu segregacji

Zimą 1911 roku dwunastu pacjentów, uznanych w dokumentach za „niebezpiecznych szaleńców”, zamiast leków otrzymało do rąk siekiery. Pod nadzorem lekarza ruszyli do lasu, by własnymi siłami wykarczować teren i wznieść mury gmachu, z którego mieli już nigdy nie wyjść. Tak powstało Crownsville - szpital psychiatryczny dla Czarnych w stanie Maryland.

Reportaż Antoni Hylton to wstrząsająca historia instytucji, która oficjalnie miała leczyć, a w rzeczywistości stała się narzędziem terroru. Przez dekady placówka ta funkcjonowała niczym obóz pracy, gdzie diagnozy służyły usankcjonowaniu niewolnictwa, a eksperymenty medyczne i „terapie” - od elektrowstrząsów po lobotomię - przypominały tortury. To tutaj systemowy rasizm decydował o tym, kogo traktować jak pełnoprawnego obywatela.

Autorka prowadzi śledztwo oparte na materiałach ocalałych w archiwach, zeznaniach świadków oraz przywołując losy własnej rodziny. Szaleństwo to akt oskarżenia wobec systemu pełnego niesprawiedliwości i nadużyć, a także osobista misja przywrócenia godności ofiarom, których cierpienie miało zostać wymazane z historii.

Antonia Hylton pokazuje nie tylko, jak rasizm i pseudonauka oparta na uprzedzeniach potrafią stworzyć instytucję systemowej przemocy. Dzięki rozmowom z potomkami pacjentów i byłymi pracownikami szpitala w Crownsville autorka przywraca ofiarom podmiotowość i ich własną historię – sukcesywnie niszczoną i unieważnianą przez kadrę lekarską. I są to historie, których warto słuchać, bo – choć w innych czasach i dekoracjach – niestety wciąż odtwarzają się na nowo. Lektura obowiązkowa.

Agata Komosa-Styczeń, autorka książki Wyspa niechcianych kobiet

Antonia Hylton, z wnikliwością niestrudzonej badaczki, a jednocześnie z empatią i uważnością na historie osób, dla których Crownsville stało się więzieniem, miejscem kaźni, ale też domem – jedynym im znanym, przeprowadza czytelnika przez dziesięciolecia historii instytucji i Ameryki. To opowieść o segregacji rasowej, linczach i pogardzie, o lęku wiszącym w powietrzu. (Jak tu nie zwariować? – pyta autorka). Ale też o ludziach, którzy tak samo jak ona dokładają starań, by oddać głos pacjentom szpitala. Dzięki Hylton ich historia wybrzmiała. Jak pieśń, której już nie da się zapomnieć.

Aneta Pawłowska-Krać, autorka książki Głośnik w głowie. O leczeniu psychiatrycznym w Polsce

Głębokie, często wstrząsające studium segregacji w leczeniu (a właściwie nieleczeniu) chorób psychicznych. To ważny wkład w literaturę poświęconą zarówno opiece psychiatrycznej, jak i prawom obywatelskim. „Kirkus Reviews”

Szaleństwo to aż nazbyt prawdziwa historia, szczegółowo zrelacjonowana, która opowiada o przywróceniu świata sprzed wojny secesyjnej. Pod pretekstem leczenia psychiatrycznego tak zwanych upośledzonych umysłowo Czarnych przywrócono niewolnictwo, tyle że pod inną nazwą. Antonia Hylton z wrażliwością i dociekliwością pisze o ludziach na zawsze odmienionych przez to miejsce.

Robert Kolker, autor książki W ciemnej dolinie. Rodzinna tragedia i tajemnica schizofrenii

O Autorce

Antonia Hylton Dziennikarka NBC News, laureatka nagród Emmy i Peabody’ego, zajmuje się polityką i prawami obywatelskimi. Ukończyła z wyróżnieniem Uniwersytet Harvarda, gdzie otrzymała nagrody za badania dotyczące rasizmu, więziennictwa i historii psychiatrii. Mieszka na Brooklynie w Nowym Jorku.

Książka Szaleństwo. Rasizm i przemoc w szpitalu psychiatrycznym w Crownsville została uznana za najlepszy tytuł roku m.in. przez „The New Yorker”, „ELLE”, „Entertainment Weekly” oraz Amazon. Zyskała status bestsellera „USA Today” i National Indie Bestseller, a „Kirkus Reviews” okrzyknął ją najlepszą książką non-fiction 2024 roku.