„Przyrzeczenie wierności sprawie socjalizmu...”

Nie mogę na wstępie stwierdzić, że wymieniony w tytule niniejszej publikacji „Przyrzeczenie wierności sprawie socjaliz­mu...”, czyli jak ZHP stało się organizacją wychowania socjalistycznego w świetle doktryny pedagogicznej po 1944 roku okres analiz jest wpisany w moją harcerską biografię, gdyż do ZHP wstąpiłem jako dwunastoletni chłopiec w 1966 roku, a Przyrzeczenie Harcerskie składałem w 1968 roku na jednym z łódzkich cmentarzy przy grobach powstańców styczniowych, gdzie wbrew obowiązującej rocie deklarowałem: „szczerą wolę służyć Bogu i Ojczyźnie”, a nie „wierność sprawie socjalizmu...”. Profesor prawa Wojciech J. Katner miał podobne doświadczenie, tak bowiem wspominał swoje przyrzeczenie:

[...] zaraz na początku, były lata 1963/64, gdy przyszło nagle składać przyrzeczenie w socjalistycznej wersji. Na szczęście ówcześni naczelnicy nie wyobrażali sobie (a może niektórzy wiedzieli), że wprawdzie mogą uchwalać „na górze” różne wątpliwe reguły postępowania, ale grono instruktorskie w drużynach i tak pójdzie w znakomitej większości z duchem społeczeństwa i będzie wychowywać młodzież harcerską według tradycyjnych recept skautowych. Sam tego doświadczyłem na swojej drodze harcerskiej, co szczególnie w Łodzi nie było łatwe i bezpieczne; instruktorom tym należy się wdzięczność i szacunek kolejnych pokoleń.

Nie jestem zatem ani aktorem, ani świadkiem zdarzeń prowadzących do wyparcia w latach 1956–1964 roty Przyrzeczenia, które przez następnych 35 lat w istotnym zakresie dewastowało strukturę duchową młodych pokoleń i ich instruktorów. Musiałem jednak funkcjonować w dwoistym świecie wartości, starając się, tak jak czynili to moi instruktorzy-wychowawcy, przechować i przekazywać harcerzom prawdę historyczną i metodyczną o polskim skautingu i harcerstwie, odsłaniać ponadczasowe wartości harcerskiego ruchu, podtrzymywać w czasach kłamstwa i indoktrynacji politycznej pamięć o dokonaniach minionych pokoleń.