Historia cenzury. Od starożytności do XXI wieku

Polacy w ciągu minionych dwóch stuleci zmagali się z bezwzględnie egzekwowaną antynarodową, ale też antyreligijną cenzurą stosowaną wobec nas przez obcych (zaborców, komunistów). Niewiele jednak powstało na ten temat książek, a to jest pierwsze całościowe opracowanie. Czyżby sam temat cenzury był zawsze niewygodny i cenzurowany? – pyta autor niniejszej książki, Jakub Maciejewski. Ten ceniony publicysta i historyk młodego pokolenia z niemałym temperamentem kreśli dzieje cenzury od jej zarania, nie tylko w Polsce. Sięga nawet do starożytności, następnie obala parę mitów związanych ze średniowieczem lub renesansem, tłumaczy różnicę pomiędzy cenzurą kościelną a świecką. Śledząc tekst książki, zauważamy, iż rozwój publikatorów od XIX wieku wiązał się jakby „automatycznie” z rozwojem i udoskonalaniem cenzury. Rzecz jasna autor najwięcej miejsca poświęca swojemu krajowi. Przywołuje liczne, przeważnie bulwersujące przykłady stosowania cenzury. Pokazuje, na czyjej służbie ona stała i stoi. Daje do rąk czytelnika swoisty klucz do rozumienia jej współczesnych narzędzi i metod działania na niespotykaną dotąd skalę – poprzez proste stosowanie algorytmów w mediach społecznościowych. Autor zastanawia się przy okazji nad problemem, gdzie przebiega granica pomiędzy swobodą wypowiedzi a jej anarchią, pomiędzy wolnością słowa a jej nadużywaniem, pomiędzy ubogacaniem debaty publicznej a jej zubażaniem czy wręcz prymitywizacją. „Czytelnik zmierzy się z faktami i konkretami – pisze Jakub Maciejewski – ale na poszczególne dramaty dokonamy wspólnego i pogłębionego spojrzenia niczym przez szkło powiększające. Wszystko po to, by ukazać cenzurę w całej jej ‘okazałości’ – łącznie z upokarzaniem autora, czytelnika, a wreszcie samego cenzora”. Słusznie zauważa Maciejewski, że cenzor dalece ingerujący w treść utworu staje się jego fałszywym współautorem, odbiegając w swych pomysłach i rozwiązaniach od oryginału. Ten problem nie zniknął, w formie mniej lub bardziej ukrytej istnieje po dziś dzień. „Historia cenzury” Jakuba Maciejewskiego, którą świetnie się czyta, dostarcza wiele materiału do refleksji poprzez porównanie tego, co było dawniej, z tym, co dzieje się obecnie. Skłania też do zerwania z bezkrytycznym przyjmowaniem treści pojawiających się szczególnie w mediach elektronicznych. Spis treści Wstęp: Mechanizm zniewalania człowieka Rozdział I: Jak rządy ukradły Kościołowi cenzurę Wieki dawne Cenzura a „censura” Ustalanie prawdy Władcy chcą weryfikować sami Index librorum prohibitorum Astronomowie na Indeksie Cenzura w zachodniej Europie i w Rzeczypospolitej Czy w Polsce skazano na śmierć za ateizm? Fale cenzury na Zachodzie Na straży imperium Rozdział II: Narodziny urzędu cenzora Wiek XIX Cenzura zabija Uśmiercić, uwięzić, zniechęcić Kim byli cenzorzy? Ofiary – autorzy i czytelnicy Puścili Marksa do druku Rozdział III: Gry Polaków z cenzurą 1795–1939 Chcą wniknąć w duszę Dlaczego Polacy mieli najtrudniej? Wolna Polska – między ścianami radykalizmów Rozdział IV: Na służbie totalitaryzmu Przypadek PRL-u Pocięte „Dzienniki” Cenzorska machina w PRL-u i jej trybiki Jak wybaczono cenzorom Sprawa Stanisława Barei Okaleczeni autorzy Rozdział V: Trzy cenzury w XXI wieku Polityczna, kulturowa i cyfrowa Podręcznik obiektem ataku Cenzura polityczna. Przeklęty „dwieście dwunasty” Cenzura kulturowa. Hunwejbini XXI wieku Cenzura cyfrowa: pat Skasowano setki tysięcy artykułów Przetarcie stromej ścieżki Biogram Autora